De verstandige kock oft sorghvuldige huyshoudster (Amsterdam 1669)

Marleen Willebrands,
De verstandige kok. De rijke keuken van de Gouden Eeuw.

Bussum: uitgeverij Pereboom 2006.
Prijs 24,90 euro. 214 blz.
ISBN 9077455205.

Bekijk de  inhoudsopgave, p.106, p.107, en p.187.
Zie de foto's van de boekpresentatie op 26 mei 2006.

De verstandige kok. De rijke keuken van de Gouden Eeuw

De verstandige kock verscheen in 1669 als onderdeel van een handleiding voor welvarende buitenhuisbezitters, getiteld Het vermakelijk landleven. Het was het meest populaire zeventiende-eeuwse kookboek uit de Republiek der Verenigde Nederlanden.

Diëtist en neerlandicus Marleen Willebrands hertaalde dit kookboek in het modern-Nederlands voor een breed publiek. De verstandige kok telt een kleine 200 recepten voor groenten en salades, vlees en gevogelte, vis, gebakken en gekookte gerechten, taarten, pasteien, recepten voor verwerking van slachtproducten, en confituren.

Opbouw van de moderne tekstuitgave

De tekstuitgave opent met een korte beschrijving van de ontstaansgeschiedenis, de evolutie van dit kookboek, en de ontwikkeling van het keukenrecept.
Daarnaast komt de invloed van het hofdicht aan bod, evenals een schets van de maaltijdgewoonten uit de zeventiende eeuw.
In de kern van de uitgave staan de hertaalde recepten met informatie over cultuurhistorische achtergronden. Zo worden de herkomst van ingrediënten, de ontwikkeling van gerechten en de soms merkwaardige bereidingswijzen, vanuit diverse invalshoeken toegelicht.
Door gebruik te maken van citaten uit gedichten, en uitspraken van gezaghebbende medici en plantkundigen, is duidelijk gemaakt wat de waardering van tijdgenoten was van gerechten en ingrediënten.
Een aantal recepten is bewerkt voor de ‘leckertongh’ van vandaag.
De tekstuitgave is voorzien van een woordenlijst bij de recepten en een trefwoordenregister.

Proef de smaak van het verleden en trakteer uw gasten op een authentiek zeventiende-eeuwse maaltijd!

Titelprent van De verstandige kock met een 17de-eeuws keukeninterieur

Drukken

Voor deze moderne tekstuitgave is gebruik gemaakt van de druk uit 1669, uitgegeven door de Amsterdamse boekdrukker Marcus Doornick.
Een eerste en tweede druk verschenen in 1667 en 1668 bij dezelfde drukker. De naam van de auteur prijkt slechts op de titelpagina van de eerste druk: Pieter van Aengelen, een Lutherse predikant en plantkundige. In 1669 werd De verstandige kock  een onderdeel van Het vermakelijk landleven. Daarna bleef de inhoud van het kookboek hetzelfde. Het beleefde ongeveer 15 drukken tot 1802 in ons land.

In de Zuidelijke Nederlanden verschenen negen drukken van het De verstandige kock in Antwerpen, Brussel, Gent en Brugge.
Ook in de Nieuwe Wereld liet De verstandige kok zijn sporen na, doordat kolonisten het boek meenamen naar hun nieuwe vaderland. De Amerikaanse culinair journaliste Peter Rose bezorgde in 1989 een Engelse vertaling onder de titel The Sensible Cook.

Bron: Carolus Battus

De belangrijkste bron van De verstandige kock zijn de verzamelingen keukenrecepten van de Gentse medicus Karel Baten. Een transcriptie van het Cocboeck (Dordrecht 1593) is op deze website Kookhistorie te vinden.
Een groot aantal recepten van dit Cocboeck komt overeen met recepten uit een Zuid-Nederlands 16de-eeuws handschrift, dat als tekstuitgave werd bezorgd onder de titel De keuken van de late Middeleeuwen (zie: DBNL)

Recensies

• Overzicht van recensies uit 2006/2007 via de website van Uitgeverij Pereboom
• Kees de Vré in Trouw (2006)
• Weblog van het Ministerie van eten en drinken (21 maart 2007)
• Recensie van Karin Vaneker in Bouillon (voorjaar 2007)

 

[Home]      Laatste wijziging: 08-05-09